Modüle Edilmiş Sinyaller

Modülasyon, bilgi taşıyan düşük frekanslı bir sinyalin (ses, veri), yüksek frekanslı bir taşıyıcı (carrier) dalga üzerine bindirilerek uzağa gönderilebilir hale getirilmesidir. Amatör telsizde en sık kullanılan iki temel tür genlik modülasyonu (AM) ve frekans modülasyonudur (FM).

Genlik Modülasyonu (AM)

Taşıyıcının genliği, modüle eden ses sinyaline bağlı olarak değişir; frekansı sabit kalır. AM sinyali, taşıyıcının etrafında iki yan bant (sideband) oluşturur: üst yan bant (taşıyıcı + ses frekansı) ve alt yan bant (taşıyıcı − ses frekansı).

Örnek: Taşıyıcı frekansı 7 MHz (7000 kHz), ses frekansı 7 kHz olan bir AM yayınının yan bantları:

Üst yan bant = 7000 + 7 = 7007 kHz
Alt yan bant = 7000 − 7 = 6993 kHz

Modülasyon endeksi (m): Modüle eden sinyalin genliğinin taşıyıcı genliğine oranıdır (m = Vses / Vtaşıyıcı). m değeri 0 ile 1 arasında olmalıdır; m > 1 olduğunda aşırı modülasyon (over-modulation) oluşur ve sinyal bozulur (distorsiyon). Sinyal grafiğinde taşıyıcı genliği hiç sıfıra inmeden dalgalanıyorsa m küçüktür (örn. 0,5); genlik sıfıra değip "kesiliyor" görünüyorsa aşırı modülasyon vardır.

Frekans Modülasyonu (FM)

Taşıyıcının frekansı, modüle eden ses sinyaline bağlı olarak değişir; genliği sabit kalır. Taşıyıcı frekansı her zaman modüle eden ses sinyalinin frekansından çok daha büyüktür (örn. 145 MHz taşıyıcıya karşı birkaç kHz'lik ses sinyali). FM, AM'ye göre parazite (gürültüye) karşı daha dayanıklıdır.

Sınavda Nasıl Karşına Çıkar?

Sorular; AM/FM ayrımını (hangisinde genlik, hangisinde frekans değişir), yan bant frekanslarının hesaplanmasını, modülasyon endeksi hesabını ve grafik üzerinden aşırı modülasyonun tanınmasını kapsar.

Özet

• AM'de taşıyıcının genliği, FM'de frekansı ses sinyaline göre değişir.
• AM sinyali üst ve alt yan bant üretir: taşıyıcı ± ses frekansı.
• Modülasyon endeksi m = Vses/Vtaşıyıcı; m>1 aşırı modülasyona yol açar.
• FM'de taşıyıcı frekansı, modüle eden sinyalin frekansından çok büyüktür.
• FM, parazite karşı AM'den daha dayanıklıdır.