Amplifikatör
Amplifikatör (yükselteç), giriş sinyalinin gücünü veya genliğini artıran bir devredir. Amatör telsizde ses ön yükselteçlerinden verici son katına kadar farklı amaçlarla farklı yükselteç sınıfları kullanılır.
Yükselteç Sınıfları
Çıkış akımının giriş sinyaline göre nasıl aktığına bağlı sınıflandırma:
| Sınıf | İletim Açısı | Kullanım |
|---|---|---|
| A | 360° (tam periyot) | Düşük distorsiyon gerektiren doğrusal (linear) yükseltme; SSB vericisinin çıkış katı genellikle A sınıfı ile en yüksek doğrusallığı sağlar (uygulamada AB de yaygındır, ancak sınavda "A sınıfı" doğru kabul edilir) |
| B | 180° | İki transistörün itmeli-çekmeli (push-pull) çalıştığı, verimli ama tek başına distorsiyonlu |
| AB | 180°–360° arası | A ve B arası uzlaşma; ses güç amplifikatörlerinde yaygın |
| C | 180°'den az | En yüksek verim, ama yüksek distorsiyon; yalnızca FM/CW gibi sabit genlikli sinyallerde kullanılır |
Otomatik Kazanç Kontrolü (AGC)
AGC (Automatic Gain Control) katının işlevi, alınan sinyal gücündeki değişimlere karşı alıcının çıkış seviyesini otomatik olarak sabit tutmaktır — güçlü sinyallerde kazancı azaltır, zayıf sinyallerde artırır.
Kazanç Artırma (Geri Besleme Etkisi)
Bir transistör yükseltecinde emiter direncine (RE) paralel bir kapasite bağlamak, AC sinyaller için bu direnci kısa devre ederek negatif geri beslemeyi azaltır ve AC kazancını artırır.
dBm ve Watt Dönüşümü
Güç seviyeleri sık sık desibel-miliwatt (dBm) cinsinden ifade edilir; referans her zaman 1 miliwatt'tır:
P(dBm) = 10 × log10(P(mW) / 1 mW)
ERP Hesabı (Etkin Yayılan Güç)
Bir vericinin çıkış gücüne, kablo kayıpları ve anten kazancı eklenerek etkin yayılan güç (ERP — Effective Radiated Power) bulunur. dB'ler logaritmik olduğundan doğrudan toplanır/çıkarılır, sonra watt'a çevrilir.
Örnek: 100 W çıkışlı verici, 1 dB kayıplı kablo ve 11 dB kazançlı anten ile: net kazanç = 11 − 1 = 10 dB. 10 dB = ×10 çarpanına karşılık gelir:
ERP = 100 W × 10 = 1000 W
Sınavda Nasıl Karşına Çıkar?
Sorular; yükselteç sınıflarının çıkış akım şekli üzerinden tanınmasını, AGC işlevini, RE'ye paralel kapasitenin kazanca etkisini, dBm referansının 1 mW olduğunu ve dB kazanç/kayıplardan ERP hesabını kapsar.
Özet
- Yükselteç sınıfları A, B, AB, C — iletim açısı ve doğrusallığa göre ayrılır.
- SSB çıkış katında yüksek doğrusallık gereken A sınıfı tercih edilir.
- AGC, alıcı çıkışını sinyal seviyesine göre otomatik sabitler.
- RE'ye paralel kapasite eklemek AC kazancını artırır.
- dBm referansı 1 mW'tır; ERP = çıkış gücü × (kazanç−kayıp) dB çarpanı.