Diyot
Diyot, akımı yalnızca tek yönde geçiren yarı iletken bir elemandır. P-N eklemine dayanır ve amatör telsizde doğrultma (rectifier), gerilim sabitleme, dedeksiyon ve frekans ayarlama gibi birçok işlevde kullanılır.
Eşik (İletim) Gerilimi
Bir diyot iletime geçmek için belirli bir eşik gerilimine (forward voltage) ihtiyaç duyar; bu değer yapıldığı malzemeye göre değişir:
- Silisyum diyot: yaklaşık 0,6–0,7 V
- Germanyum diyot: yaklaşık 0,2–0,3 V
Örnek: Diyot eşik gerilimi 0,5 V kabul edilen bir devrede, kaynak gerilimi 5,5 V ve seri direnç 4,5 kΩ ise: diyot üzerinde 0,5 V düşer, kalan 5 V dirençte düşer; akım I = 5 / 4500 ≈ 1 mA olur, çıkış (diyot) gerilimi 5 V'tur.
Özel Diyot Tipleri
| Tip | İşlev |
|---|---|
| Zener diyot | Ters yönde sabit bir gerilimde çalışarak sabit (regüle) gerilim sağlar |
| Varaktör (kapasitif) diyot | Ters gerilim değiştikçe eklem kapasitesi değişir; gerilimle ayarlanan kapasite olarak osilatör/VFO ayarında kullanılır |
| Triyak | İki yönde de anahtarlama yapabilen, AC güç kontrolünde kullanılan yarı iletken anahtar elemanı |
| LED | İletim yönünde ışık yayan diyot |
Kullanım Örnekleri
- Zener diyot, güç kaynaklarında referans/regülasyon gerilimi elde etmek için kullanılır — ana amacı sabit gerilim üretmektir.
- Varaktör diyot, gerilime bağlı kapasite değişimi sayesinde elektronik olarak ayarlanabilen osilatör devrelerinde (VFO) kullanılır; kapasite değeri uygulanan gerilime göre değişir.
- Bir diyot ile kondansatörden oluşan basit devre, AM sinyalinden ses bilgisini çıkaran bir AM dedektör (zarf detektörü) görevi görebilir.
Sınavda Nasıl Karşına Çıkar?
Sorular; germanyum/silisyum diyotların eşik gerilimi değerlerini, zener diyodun amacının sabit gerilim elde etmek olduğunu, varaktör diyodun gerilimle kapasite değiştirdiğini ve basit diyot devrelerinin (AM dedektör, gerilim/akım hesabı) tanınmasını kapsar.
Özet
- Diyot, akımı tek yönde geçiren P-N eklem elemanıdır.
- Silisyum diyotta eşik gerilimi ≈0,6–0,7 V, germanyumda ≈0,2–0,3 V.
- Zener diyot, sabit (regüle) gerilim elde etmek için kullanılır.
- Varaktör diyodun kapasitesi uygulanan gerilime göre değişir.
- Triyak, AC güç kontrolünde kullanılan iki yönlü bir anahtarlama elemanıdır.