Dirençler, devrede akımı sınırlayan temel elemanlardır. Sınavda hem direnç değerinin renk kodundan okunması hem de seri/paralel devre hesapları ve güç hesapları sorulur.
Direnç renk kodu
Direnç üzerindeki renkli bantlar, direncin değerini ve toleransını gösterir. Örneğin bir direnç üzerinde okunan değer 12 kΩ, %5 tolerans şeklinde ifade edilebilir; bu, gerçek değerin 12.000 Ω'dan ±%5 sapabileceği anlamına gelir.
Paralel dirençlerin eşdeğeri
Paralel bağlı dirençlerde eşdeğer direnç, dirençlerin ayrı ayrı değerlerinden daha küçük olur:
1/R_toplam = 1/R1 + 1/R2 + 1/R3
1/R_toplam = 1/12 + 1/15 + 1/20 = 5/60 + 4/60 + 3/60 = 12/60
R_toplam = 60/12 = 5 ohm
Ohm Kanunu ile akım ve gerilim
Seri devrede aynı akım tüm dirençlerden geçer; her direncin uçlarındaki gerilim V = I × R ile bulunur. Örneğin 27 Ω'luk bir dirençte 2,7 V düşüyorsa akım:
I = V / R = 2,7 V / 27 Ω = 0,1 A
Güç hesabı
Bir dirençte harcanan güç üç eşdeğer formülle bulunabilir: P = V × I, P = I² × R, P = V² / R. Örneğin 3 Ω'luk dirençten 1 A akım geçiyorsa:
P = I² × R = 1² × 3 = 3 watt
Sınavda nasıl karşına çıkar?
Devre şeması verilip belirli bir noktadaki akım, gerilim veya güç sorulur; ya da direnç renk kodu okuma, paralel/seri eşdeğer direnç hesabı istenir. Ayrıca sıcaklık ölçen termokupl (thermocouple) gibi devre dışı parça soruları da bu bölümde çıkabilir.
Özet
- Direnç renk kodu değeri ve toleransı gösterir.
- Paralel dirençte eşdeğer değer her zaman en küçük dirençten küçüktür.
- Ohm Kanunu: V = I × R.
- Güç: P = V×I = I²R = V²/R.
- Termokupl sıcaklık ölçer.